Na jaren van ontwikkelen, afstemmen en testen is hij er: de elektrische stopmachine van VolkerRail. Een technische primeur, speciaal gebouwd voor het Nederlandse spoor. De machine corrigeert de ligging van het spoor, meet direct het resultaat en kan emissieloos werken. “We hebben hier echt een stap gezet richting de toekomst van liggingsonderhoud op het Nederlandse spoor.”
De 65 meter lange werktrein werd ontwikkeld in samenwerking met de Oostenrijkse werktreinenspecialist Plasser & Theurer. De functie van een stopmachine is om het spoor weer op de juiste positie te leggen. Eerst wordt gemeten waar het spoor ligt. Vervolgens wordt een vergelijking gemaakt tussen de huidige ligging en de gewenste ligging van het spoor. Deze gegevens gaan de machine weer in, die vervolgens het spoor corrigeert en ook direct nameet of de werkzaamheden goed zijn uitgevoerd.
Christiaan van Meeteren, projectleider Materieel en Logistiek, glimlacht. Hij weet nog precies wanneer het begon. “In 2018 zijn we met een leverancier in gesprek gegaan, maar we waren eigenlijk nog te vroeg. De techniek was er nog niet klaar voor.”
Primeur voor Nederland
Na jaren van kennis vergaren, uitdenken en ontwerpen werd de elektrische stopmachine gebouwd. De bouw nam uiteindelijk bijna vier jaar in beslag.
“Wat deze machine bijzonder maakt, is dat hij specifiek is ontwikkeld voor de Nederlandse bovenleiding. Op het Nederlandse spoor zijn twee spanningssystemen: 1500 V gelijkstroom en 25 kV wisselstroom. De nieuwe machine kan met beide systemen werken. Dat is echt een primeur. In het buitenland zijn er wel elektrische stopmachines, maar die kunnen maar met één spanning werken. Deze machine kan beide aan.”
Maar makkelijk was het niet. De eerste plannen gingen uit van een dieselmachine. Dat veranderde toen ProRail steeds nadrukkelijker ging sturen op zero-emissie. “Naast meten en stoppen moest hij uiteindelijk ook emissieloos kunnen werken. Dat maakte de vraag complexer.”
Tijdens het proces veranderde bovendien de regelgeving. Zo moest het treinbeveiligingssysteem worden aangepast van ATB naar ETCS, als onderdeel van de overgang naar een Europees treinbeveiligingssysteem in Nederland. Dat vroeg opnieuw afstemming met ProRail, P&T en overige leveranciers.
Andere manier van werken
Elektrisch werken onder de bovenleiding vraagt een andere voorbereiding dan werken met diesel. De stroom loopt via de bovenleiding de machine in en via de spoorstaven (de zogenoemde retourstroom) weer terug. Dat betekent dat werkzaamheden in de omgeving goed op elkaar moeten worden afgestemd. “Je moet goed coördineren welke werkzaamheden wel en niet tegelijk kunnen plaatsvinden. Dat vraagt een andere manier van voorbereiden.”
Op plekken waar elektrisch werken niet mogelijk of niet veilig is, draait de machine op een generator op HVO100. “We willen zoveel mogelijk elektrisch werken, maar veiligheid gaat altijd voor.”
Nieuwe techniek vraagt ook iets van de mensen die ermee werken. In Nederland wordt de machine getest en krijgen collega’s training in het besturen van de machine en de nieuwe (deels) geautomatiseerde functies. De basis blijft weliswaar hetzelfde, maar de bediening zelf is wel veranderd ten opzichte van de huidige stopmachines die VolkerRail heeft.
Geen knelpunten, maar uitdagingen
Het project vroeg veel van het team. “Je bent continu aan het bijsturen. Ik noem dat geen knelpunten, maar uitdagingen”, lacht Christiaan. Tegelijk liep het gewone werk door. Materieel moest blijven rijden, onderhoud ging verder en andere projecten vroegen aandacht. Juist daarom is hij trots op het team. Én op VolkerWessels die deze investering heeft aangedurfd.
Ook voor de langere termijn is vooruitgekeken. Accu’s bleken te zwaar en te kostbaar. Waterstof is technisch interessant, maar op dit moment nog te complex, onder meer door toelatingseisen. De machine is wel zo ontworpen dat toekomstige aanpassingen mogelijk blijven.
Christiaan kan er uren over praten: over mens en techniek, de keuzes die gemaakt zijn en hoe alles samenkomt in één machine. Het is het resultaat van vakmanschap en samenwerking. Precies wat nodig is om het spoor toekomstbestendig te maken.
